15 năm làm nghề và một tài liệu dinh dưỡng dành cho người muốn làm nghề chăm sóc sức khỏe tử tế

Làm nghề chăm sóc sức khỏe càng lâu, tôi càng thấy một vấn đề không nằm ở chuyện thiếu người học hay thiếu nơi đào tạo. Thứ thiếu nhiều hơn là một nền kiến thức đủ đúng, đủ rõ và đủ hệ thống để người làm nghề biết mình đang nói gì, đang làm gì và giới hạn của mình ở đâu.

Có người làm spa rất tốt kỹ thuật nhưng khi khách hỏi sâu về dinh dưỡng thì bắt đầu lúng túng. Có người làm dưỡng sinh nhiều năm, kinh nghiệm thực tế rất tốt nhưng kiến thức về cơ thể và dinh dưỡng vẫn chủ yếu nhặt từng phần từ các khóa học khác nhau. Có người bán TPCN thuộc rất kỹ sản phẩm, thành phần, công nghệ, cách dùng nhưng lại chưa có một nền dinh dưỡng đủ chắc để hiểu sản phẩm đó đang nằm ở đâu trong tổng thể bữa ăn và sức khỏe của khách hàng.

Điều này không phải vì người làm nghề không chịu học. Ngược lại, rất nhiều người học liên tục. Nhưng càng học nhiều nguồn, kiến thức càng dễ bị rời rạc. Hôm nay nghe về đường ruột, ngày mai nghe về gan, hôm sau lại sang hormone, đường huyết, Omega, vitamin, chất xơ, men vi sinh. Mỗi nội dung đều có một phần đúng, nhưng nếu thiếu nền tảng thì rất khó biết phần nào là kiến thức gốc, phần nào chỉ đúng trong một bối cảnh và phần nào đang bị nói quá.

Sau khoảng 15 năm làm nghề, tôi thấy đây mới là khoảng trống đáng lo nhất. Người làm sức khỏe có thể rất nhiệt tình, rất có tâm, rất muốn giúp khách hàng, nhưng nếu nền kiến thức chưa chắc thì vẫn có thể tư vấn sai dù hoàn toàn không có ý xấu.

Đó là một trong những lý do tôi xây dựng tài liệu Dinh dưỡng Ứng dụng – Tâm Sáng, Nghề Tinh.

Tôi không muốn làm thêm một cuốn tài liệu chỉ để có thật nhiều trang. Thứ tôi muốn là một bộ khung để người học có thể đi từ nền tảng đến ứng dụng, biết kiến thức nào cần học trước, kiến thức nào nối với kiến thức nào và quan trọng nhất là học xong phải hiểu được nó dùng vào đâu trong công việc chăm sóc sức khỏe.

Tài liệu được in khổ A4, phục vụ đào tạo và học tập nội bộ Diamond Group, không thương mại hóa đại trà. Nội dung được chia thành 6 chương, nhưng điều quan trọng không nằm ở số chương mà ở cách các chương nối với nhau.

Phần đầu là Chương 1 – Triết lý học dinh dưỡng. Tôi đưa vào những bài như Từ bản năng đến hiểu biết, Hiểu đúng về sức khỏe, Hiểu đúng về “vị bác sĩ bên trong”, Vai trò của dinh dưỡng, Quyền chủ động sức khỏe, Sức khỏe là một khoản đầu tư dài hạn. Tôi đặt chương này ở đầu vì nếu cách nhìn về sức khỏe còn đơn giản hoặc lệch ngay từ đầu thì càng học nhiều phía sau càng dễ sử dụng sai kiến thức. Người làm nghề cần hiểu sức khỏe rộng hơn chuyện hết đau, hết mỏi hay dùng một sản phẩm thấy dễ chịu.

Sau đó là Chương 2 – Giải phẫu sinh lý ứng dụng. Nội dung bắt đầu từ Tế bào – Nền móng của sự sống, rồi đến Hệ bài tiết – Bộ máy lọc của cơ thể, Hệ tiêu hóa – Nơi tạo ra nguyên liệu sống, Hệ tuần hoàn và máu, Hệ cơ xương khớp, Hệ hô hấp, Hệ thần kinh, Hệ nội tiết, Hệ sinh dục và cuối cùng là Cơ quan trọng yếu và sự phối hợp.

Phần này rất cần với người làm spa, dưỡng sinh hay tư vấn sức khỏe. Không phải để học thành bác sĩ, mà để có một bản đồ cơ bản về cơ thể. Nếu không hiểu cơ thể vận hành theo nhiều hệ thống liên quan với nhau, người làm nghề rất dễ nhìn mọi vấn đề chỉ qua kỹ thuật mình đang có hoặc sản phẩm mình đang bán.

Đến Chương 3 – Dinh dưỡng học ứng dụng, tài liệu đi sâu hơn vào những kiến thức mà người làm sức khỏe thường gặp hằng ngày. Chương bắt đầu bằng Hành trình từ thực phẩm đến tế bào và Phân phối và ưu tiên sử dụng dinh dưỡng, sau đó mới đến Năng lượng và chuyển hóa, Nước và điện giải, Protein và acid amin, Glucid – chỉ số GI và tải lượng GL, Lipid và Omega, Chất xơ – lợi khuẩn và hệ vi sinh, Vitamin – khoáng chất và enzyme, Hoạt chất sinh học từ thực vật.

Tôi muốn người học hiểu những nội dung này theo mối liên hệ chứ không học từng chất riêng lẻ. Biết protein tốt là một chuyện, nhưng hiểu cơ thể sử dụng protein như thế nào, lấy từ thực phẩm nào và nhu cầu từng người khác nhau ra sao mới là phần có giá trị. Biết GI cũng chưa đủ nếu chưa hiểu thêm tải lượng GL và bối cảnh của cả bữa ăn. Biết lợi khuẩn tốt nhưng không hiểu chất xơ, chế độ ăn và hệ vi sinh thì kiến thức vẫn thiếu một phần rất quan trọng.

Sang Chương 4 – Thực phẩm và nghệ thuật chế biến, nội dung quay trở về những thứ có mặt trên bàn ăn hằng ngày như Thịt, cá, trứng và sữa; Rau, củ và quả; Ngũ cốc và hạt; Dầu, mỡ và gia vị tự nhiên; Lựa chọn, sơ chế, bảo quản, rã đông và chế biến; Thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và thuốc.

Tôi đặc biệt coi trọng phần này với người bán TPCN. Nếu chỉ học sản phẩm bổ sung mà không hiểu thực phẩm thì rất dễ nhìn sức khỏe theo hướng cái gì cũng cần bổ sung. Trong khi dinh dưỡng trước hết phải quay về bữa ăn, lối sống và nhu cầu thực tế của từng người.

Một người tư vấn hiểu sản phẩm có thể bán hàng tốt. Nhưng một người hiểu cả thực phẩm, dinh dưỡng, cơ thể và giới hạn của sản phẩm mới có khả năng tư vấn lâu dài và tạo niềm tin.

Phần tiếp theo là Chương 5 – Đánh giá và can thiệp dinh dưỡng, với những nội dung rất thực tế như Quy trình tư vấn GATHER, Khung đánh giá dinh dưỡng ABCD, Kỹ thuật khai thác thông tin sức khỏe, BMI – BMR – TDEE – vòng eo và tỷ số eo mông, Công cụ đo lường và đọc dữ liệu, Bảy bước xây dựng thực đơn, Các trường phái dinh dưỡng.

Đây là phần giúp người làm nghề thay đổi cách tư vấn. Thay vì khách vừa nói mệt đã nghĩ ngay đến một sản phẩm, khách vừa nói tăng cân đã đưa ngay một thực đơn, người tư vấn cần biết hỏi, biết thu thập thông tin, biết nhìn nhiều yếu tố trước khi đưa ra gợi ý.

BMI là một ví dụ rất dễ thấy. Biết cách tính BMI thì không khó, nhưng nếu chỉ nhìn BMI rồi kết luận một người khỏe hay không thì quá đơn giản. BMR hay TDEE cũng vậy. Các chỉ số chỉ có ý nghĩa khi mình hiểu chúng nói được điều gì và không nói được điều gì.

Cuối cùng là Chương 6 – Nghề sức khỏe tử tế, gồm Chân dung người làm nghề sức khỏe tử tế, Xu hướng sức khỏe chủ động và Wellness, Làm nghề bằng quy trình – hệ thống và mô hình.

Tôi để chương này ở cuối vì càng biết nhiều thì trách nhiệm càng lớn. Người làm nghề sức khỏe không nhất thiết phải biết tất cả, nhưng phải biết mình đang ở đâu. Có việc mình có thể hỗ trợ, có việc cần bác sĩ, có việc cần chuyên gia dinh dưỡng hoặc người có chuyên môn phù hợp.

Một người làm nghề có tâm nhưng kiến thức sai vẫn có thể gây ra hậu quả. Ngược lại, người có kiến thức nhưng chỉ dùng kiến thức để làm khách hàng sợ rồi bán sản phẩm cũng không phải hướng đi mà tôi muốn xây dựng.

Đó cũng là lý do tài liệu có tên Tâm Sáng – Nghề Tinh.

“Tâm sáng” là cách mình đối xử với khách hàng, không phóng đại, không biến thực phẩm thành thuốc, không hứa những điều mình không thể chứng minh. “Nghề tinh” là mỗi ngày phải học thêm, hiểu sâu hơn và biết ứng dụng kiến thức đúng hơn.

Nhìn toàn bộ 6 chương, người học có thể thấy tài liệu không đi theo kiểu gom kiến thức cho nhiều. Nó đi theo một trình tự khá rõ: hiểu đúng về sức khỏe trước, hiểu cơ thể sau đó mới học dinh dưỡng; từ dinh dưỡng quay về thực phẩm; từ thực phẩm đi đến đánh giá; cuối cùng quay trở lại cách làm nghề.

Đây cũng là điều tôi thấy thiếu ở rất nhiều người sau nhiều năm làm nghề. Không thiếu kiến thức, nhưng thiếu một hệ thống để biết kiến thức nào đứng trước, kiến thức nào đứng sau. Không thiếu trải nghiệm, nhưng thiếu một nền tảng để kiểm tra lại trải nghiệm đó có phù hợp hay không. Không thiếu sản phẩm hay kỹ thuật, nhưng thiếu khả năng đặt sản phẩm và kỹ thuật vào đúng vị trí trong tổng thể chăm sóc sức khỏe.

Tài liệu Dinh dưỡng Ứng dụng – Tâm Sáng, Nghề Tinh được biên soạn từ chính nhu cầu đó. Một tài liệu A4, lưu hành nội bộ, không thương mại hóa, được xây dựng sau khoảng 15 năm làm nghề với mong muốn giúp người làm spa, dưỡng sinh, Đông y, chăm sóc sức khỏe, kinh doanh TPCN và những người yêu dinh dưỡng có một nền kiến thức rõ ràng hơn để tiếp tục học và làm nghề.

Sau nhiều năm, tôi thấy người làm sức khỏe không cần học để nói cho thật hay. Cần học để hiểu điều mình đang nói. Không cần cố biết tất cả, nhưng những gì đã chia sẻ với khách hàng phải có cơ sở, có giới hạn và có trách nhiệm.

Nếu làm được điều đó, kiến thức mới thật sự trở thành năng lực. Và khi kiến thức đã thành năng lực, người làm nghề mới có thể đi lâu dài với sức khỏe của người khác.